Omuz eklemi, insan vücudunda en geniş hareket kabiliyetine sahip eklemdir. Ancak bu yüksek hareket kapasitesi, eklemin stabilitesinin diğer eklemlere göre daha düşük olmasına neden olur. Bu nedenle omuz, vücutta en sık çıkık görülen eklemlerden biridir.

Omuz hareketlerinin azalması; giyinme, saç tarama, uzanma, yük taşıma ve kişisel bakım gibi günlük aktivitelerin yapılmasını zorlaştırabilir. Hareket kısıtlılığı zamanla omuz çevresindeki kasların zayıflamasına yol açabilir. Kas gücü, uygun zamanda başlanan doğru bir tedavi programıyla çoğunlukla yeniden kazanılabilir. Ancak şikâyetlerin uzun süre ihmal edilmesi veya fayda sağlanamadığı hâlde ameliyatsız tedavide ısrar edilmesi, kaslarda kalıcı güç ve fonksiyon kaybına neden olabilir.

Omuz Çıkıkları

Omuz çıkıkları özellikle genç ve aktif bireylerde daha sık görülür. İlk kez meydana gelen çıkıklarda, eklem yerine yerleştirildikten sonra hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve eşlik eden doku hasarları değerlendirilerek çoğunlukla ameliyatsız tedavi uygulanır.

Tekrarlayan çıkıklarda ise eklem çevresindeki bağ, kapsül ve kemik yapılarda hasar gelişme ihtimali artar. Bu nedenle ikinci ve sonraki çıkıklarda cerrahi tedavi daha sık gündeme gelir. Temas sporlarıyla uğraşan, fiziksel olarak yoğun çalışan veya yeniden çıkık yaşama riski yüksek olan kişilerde ilk çıkıktan sonra da ameliyat seçeneği değerlendirilebilir.

Bağ dokusu esnekliğine bağlı olarak istemli veya istemsiz şekilde oluşan omuz çıkıklarında cerrahinin başarı oranı daha düşük olabilir. Bu hasta grubunda fizik tedavi, omuz çevresi kaslarının güçlendirilmesi ve eklem kontrolünün artırılmasına yönelik egzersizler öncelikli tedavi seçenekleridir.

Rotator Manşet Kas Yırtıkları

Kırk yaş sonrasında ortaya çıkan omuz ağrılarının yaygın nedenleri arasında omuz sıkışma sendromu ve rotator manşet yırtıkları yer alır. Rotator manşet, omuz ekleminin hareketini ve dengesini sağlayan kas ve tendon grubuna verilen isimdir.

Erken dönemde tanı konulan hastalarda ilaç tedavisi, aktivite düzenlemesi, egzersiz ve fizik tedavi uygulamalarıyla başarılı sonuçlar elde edilebilir. Cerrahi kararı verilirken yırtığın büyüklüğü ve yerleşimi, hastanın yaşı, günlük aktivite seviyesi, kas gücü, ağrının şiddeti ve ameliyatsız tedaviye verdiği yanıt birlikte değerlendirilir.

Yaş ilerledikçe rotator manşet yırtıklarının görülme sıklığı artar. Manyetik rezonans görüntülemede tespit edilen her yırtık mutlaka ameliyat gerektirmez. Bununla birlikte, tedavinin gereksiz yere geciktirilmesi yırtığın ilerlemesine, kas dokusunun zayıflamasına ve kas içinde yağlanma gelişmesine yol açabilir. Ameliyatsız yöntemlerle yeterli iyileşme sağlanamayan uygun hastalarda cerrahi tedaviyle ağrının azaltılması ve omuz fonksiyonlarının yeniden kazanılması hedeflenir.

Omuz Artroskopisi

Günümüzde omuz bölgesindeki birçok hastalık artroskopik, yani kapalı cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilmektedir. Omuz artroskopisinde eklem içi sıvı ile genişletilir ve yaklaşık bir santimetrelik birkaç küçük kesiden kamera ve özel cerrahi aletlerle ekleme ulaşılır.

Küçük kesilerle gerçekleştirilmesi sayesinde kanama ve yara problemi genellikle daha azdır. Uygun hastalarda ameliyat sonrası ağrının kontrol edilmesini, rehabilitasyon sürecinin daha rahat ilerlemesini ve eklem hareketlerinin daha erken kazanılmasını destekleyebilir. Hastanede kalış süresi yapılan işlemin kapsamına göre değişmekle birlikte çoğu hastada bir geceyle sınırlı olabilir.

Omuz Artroskopisiyle Tedavi Edilebilen Başlıca Hastalıklar

• Tekrarlayan omuz çıkıkları ve omuz instabilitesi
• Rotator manşet kas ve tendon yırtıkları
• Biseps tendonu yırtıkları ve iltihabi hastalıkları
• Kalsifik tendinit
• Akromioklaviküler eklem artrozu
• Akromioklaviküler eklem çıkıkları
• Donuk omuz, diğer adıyla adezif kapsülit
• Bazı kas ve sinir sıkışmaları
• Tendonların kemiği çekerek kopardığı kırıklar
• Omuz çıkığına eşlik eden glenoid, yani eklem yuvası kırıkları

Omuz Eklemi Artrozu

Halk arasında “kireçlenme” olarak bilinen omuz artrozu, eklem yüzeyini kaplayan kıkırdağın zamanla bozulması sonucunda gelişir. Sağlıklı kıkırdak, eklem yüzeylerinin birbiri üzerinde rahatça kaymasını ve yükün dengeli biçimde taşınmasını sağlar. Kıkırdak yapının hasar görmesiyle ağrı, hareket kısıtlılığı, takılma hissi ve günlük yaşam aktivitelerinde zorlanma ortaya çıkabilir.

Artroz diz ve kalça eklemlerinde daha sık görülse de omuz ekleminde de farklı nedenlerle gelişebilir. Hastalığın erken dönemlerinde ilaç tedavisi, fizik tedavi, egzersiz programları, yaşam tarzı düzenlemeleri ve uygun hastalarda eklem içi enjeksiyonlar uygulanabilir. Eklem hasarının ilerlediği ve diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilir.

Omuz Protezi Cerrahisi

Omuz artroplastisi veya omuz protezi ameliyatı; hasar görmüş kıkırdak ve kemik yüzeylerin çıkarılarak bunların yerine vücut dokularıyla uyumlu, dayanıklı ve omuz anatomisine uygun implantların yerleştirilmesidir.

Bu ameliyatın temel amacı ağrıyı azaltmak, eklem hareketlerini geliştirmek ve hastanın günlük yaşamına daha güvenli şekilde dönmesini sağlamaktır. Hastanın yaşı, kemik kalitesi, kas ve tendonların durumu ile artrozun nedeni değerlendirilerek uygun protez tipi belirlenir. Doğru hastada, doğru zamanda ve uygun implant seçimiyle omuz protezi uzun süreli ve güvenilir sonuçlar sağlayabilir.

Toplumda protez ameliyatlarının mümkün olduğunca geciktirilmesi gerektiğine yönelik yaygın bir düşünce bulunmaktadır. Ancak eklem ve kemik yapısının ileri derecede bozulmadığı, kasların gücünü tamamen kaybetmediği dönemde yapılan tedaviler daha başarılı sonuç verebilir. Omuz uzun süre kullanılmadığında kaslarda zayıflama ve yağlanma gelişebilir. Erken dönemdeki kas değişiklikleri uygun tedavi ve rehabilitasyonla kısmen veya tamamen düzelebilirken, ileri dönemde oluşan hasarlar kalıcı hâle gelebilir ve cerrahi tedavinin başarısını olumsuz etkileyebilir.

Omuz Ekleminde Kireçlenmeye Yol Açabilen Durumlar

• İleri düzey rotator manşet yırtıkları
• Omuz çevresi kırıklarından sonra oluşan kıkırdak hasarı
• Ailesel ve genetik yatkınlık
• Uzun süre tedavi edilmemiş omuz çıkıkları
• Tedavi edilmeyen tekrarlayan omuz instabilitesi
• İltihaplı romatizmal hastalıklar
• Eklem enfeksiyonları
• Omuz eklemine ait eski yaralanmalar
• Kıkırdak ve kemik dokusunun dolaşımını etkileyen hastalıklar

Tedavi Kişiye Özel Planlanmalıdır

Omuz hastalıklarında aynı tanıya sahip her hasta için aynı tedavi yöntemi uygun olmayabilir. Hastanın yaşı, mesleği, aktivite düzeyi, şikâyetlerin süresi, kas ve tendonların durumu ile görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Erken tanı ve doğru tedavi planı; ağrının azalması, kas gücünün korunması ve omuz fonksiyonlarının yeniden kazanılması açısından önem taşır. Tedavi kararı, ortopedi ve travmatoloji uzmanının ayrıntılı muayenesi ve gerekli görüntüleme incelemeleri sonrasında hastaya özel olarak verilmelidir.