Eklem kıkırdağı, kemiklerin eklem yüzeylerini kaplayan, hareketin rahat ve düşük sürtünmeyle gerçekleşmesini sağlayan özel bir dokudur. Aynı zamanda ekleme binen yükün dengeli şekilde dağılmasına yardımcı olur. Kıkırdak dokusunun kendini yenileme kapasitesi sınırlı olduğu için oluşan yaralanmalar zamanla ağrıya, hareket kısıtlılığına ve eklemde erken kireçlenmeye yol açabilir.

Kıkırdak yaralanmaları en sık diz ekleminde görülür. Bununla birlikte ayak bileği, kalça, omuz ve dirsek eklemlerinde de ortaya çıkabilir.

Kıkırdak Yaralanmalarının Nedenleri

Kıkırdak hasarı ani bir travma sonucunda gelişebileceği gibi uzun süreli ve tekrarlayan yüklenmelere bağlı olarak da oluşabilir. Spor sırasında meydana gelen dönme hareketleri, düşmeler, doğrudan darbeler ve trafik kazaları sık görülen nedenler arasındadır.

Menisküs yırtıkları, bağ yaralanmaları, eklem içi kırıklar, bacak eğrilikleri ve tedavi edilmeyen eklem instabilitesi de kıkırdak yüzeyinin zarar görmesine neden olabilir. Fazla kilo, yoğun fiziksel aktivite, yaşa bağlı aşınma ve bazı romatizmal hastalıklar da riski artırabilir.

Kıkırdak Yaralanmasının Belirtileri

Kıkırdak yaralanmalarında belirtiler hasarın büyüklüğüne ve bulunduğu bölgeye göre değişebilir. En sık görülen şikâyetler şunlardır:

• Hareketle artan eklem ağrısı
• Eklemde şişlik
• Takılma veya kilitlenme hissi
• Hareket sırasında ses gelmesi
• Merdiven çıkarken veya çömelirken zorlanma
• Eklem hareketlerinde azalma
• Spor ve günlük aktivitelerde performans kaybı

Şikâyetlerin uzun süre devam etmesi, eklem çevresindeki kaslarda güç kaybına neden olabilir.

Kıkırdak Yaralanması Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, hastanın şikâyetlerinin dinlenmesi ve ayrıntılı fizik muayene ile başlar. Röntgen, eklem aralığı ve kemik yapısı hakkında bilgi verir. Manyetik rezonans görüntüleme ise kıkırdak hasarının yeri, büyüklüğü ve eşlik eden menisküs veya bağ yaralanmalarının değerlendirilmesinde kullanılır.

Bazı durumlarda hasarın kesin olarak incelenmesi için artroskopi uygulanabilir. Artroskopi, küçük kesilerden kamera yardımıyla eklem içine girilen kapalı bir cerrahi yöntemdir.

Kıkırdak Yaralanmalarında Tedavi

Her kıkırdak yaralanması ameliyat gerektirmez. Tedavi planı; hastanın yaşı, kilosu, aktivite düzeyi, şikâyetleri ve hasarın büyüklüğüne göre belirlenir.

Erken ve sınırlı yaralanmalarda aktivite düzenlemesi, kilo kontrolü, ilaç tedavisi, fizik tedavi, kas güçlendirme egzersizleri ve uygun hastalarda eklem içi enjeksiyonlar uygulanabilir.

Ameliyatsız tedaviden yeterli sonuç alınamadığında, ağrı devam ettiğinde veya eklemde kilitlenme oluştuğunda cerrahi tedavi değerlendirilebilir. Uygulanabilecek yöntemler arasında artroskopik temizleme, mikrokırık, osteokondral greft uygulamaları, kıkırdak hücresi nakli ve eksen düzeltici osteotomi ameliyatları bulunur. Eklem genelinde ileri düzey kıkırdak kaybı varsa protez cerrahisi gündeme gelebilir.

Kıkırdak Ameliyatı Sonrası İyileşme

İyileşme süresi uygulanan işleme göre değişir. Bazı hastalarda belirli bir süre koltuk değneği kullanılması ve ekleme verilen yükün sınırlandırılması gerekebilir. Fizik tedavi, kas gücünün korunması ve eklem hareketlerinin yeniden kazanılması açısından önemlidir.

Kıkırdak yaralanmalarında erken tanı ve hastaya özel tedavi planı, doğal eklemin mümkün olduğunca uzun süre korunmasına yardımcı olur. Sürekli ağrı, şişlik, takılma veya hareket kaybı yaşayan kişilerin Ortopedi ve Travmatoloji uzmanına başvurması önerilir.